Không nên đồng nhất màu sắc của mảng nám với độ sâu sắc tố, cũng không nên kết luận chắc chắn nám thượng bì hay trung bì chỉ bằng quan sát bằng mắt thường.

Vậy Nám được phân loại như thế nào? 

Phân loại nám theo độ sâu và hình thái sắc tố

Về mặt kinh điển, nám có thể được chia thành nám thượng bì (epidermal), nám trung bì (dermal) và nám hỗn hợp (mixed) dựa trên vị trí của sắc tố melanin. Phân loại này thường được hỗ trợ bằng Wood's lamp, dermoscopy và trong nghiên cứu có thể sử dụng mô bệnh học hoặc các kỹ thuật hình ảnh chuyên sâu hơn.

Điểm đáng chú ý là ranh giới giữa ba nhóm không phải lúc nào cũng tuyệt đối. Một số nghiên cứu sử dụng dermoscopy và các kỹ thuật hình ảnh hiện đại cho thấy thành phần sắc tố ở biểu bì và trung bì có thể cùng tồn tại trong một tổn thương, khiến khái niệm "nám hoàn toàn thượng bì" hoặc "hoàn toàn trung bì" cần được hiểu thận trọng.

1. Nám thượng bì – sắc tố nằm chủ yếu ở biểu bì

Ở nám thượng bì, melanin tăng chủ yếu trong lớp biểu bì, tức phần tương đối nông của da.

Đặc điểm thường gặp

- Màu nâu đến nâu sẫm.

- Mảng sắc tố thường tương đối rõ.

- Có thể thấy sắc tố rõ hơn dưới một số phương pháp soi hỗ trợ.

Thường có khả năng đáp ứng tốt hơn với các biện pháp chăm sóc và điều trị tại chỗ so với sắc tố sâu. Các nghiên cứu dermoscopy cho thấy sắc tố ở vùng biểu bì thường biểu hiện bằng màu nâu/nâu sẫm, trong khi sắc tố nằm sâu hơn có thể tạo sắc xanh xám hoặc xám xanh

2. Nám trung bì – sắc tố nằm sâu hơn

Nám trung bì có thành phần melanin nằm ở lớp trung bì, sâu hơn so với nám thượng bì.

Đặc điểm thường gặp

- Sắc tố có thể có màu: Nâu xám/Xám/Xám xanh

Trên dermoscopy, màu xám hoặc xanh xám có thể gợi ý sự hiện diện của sắc tố nằm sâu hơn.

3. Nám hỗn hợp – sắc tố ở cả biểu bì và trung bì

Nám hỗn hợp là tình trạng có cả thành phần sắc tố ở biểu bì và trung bì. Đây là lý do một số mảng nám có thể nhìn thấy nhiều sắc độ cùng lúc: phần nâu rõ xen kẽ với vùng nâu xám hoặc xám.

Trên dermoscopy, nám hỗn hợp có thể xuất hiện đồng thời các đặc điểm của sắc tố biểu bì và sắc tố sâu.

Đặc điểm

- Một vùng nám có thể xuất hiện nhiều sắc độ: Nâu/Nâu sẫm/Nâu xám/Xám

Các vùng sắc tố có thể không đồng đều về màu sắc và mức độ đậm nhạt.

Phân loại nám theo hình thái thường gặp

1. Nám mảng – các vùng tăng sắc tố tạo thành mảng tương đối rộng.

Nám mảng thường biểu hiện dưới dạng những vùng tăng sắc tố màu nâu đến nâu sẫm, tạo thành mảng tương đối rộng trên da.

Các vị trí thường gặp gồm: Hai bên gò má, Trán, Sống mũi, Cằm, Vùng môi trên

Sắc tố thường có tính chất đối xứng, đặc biệt ở vùng trung tâm khuôn mặt.

2. Nám chân sâu – thuật ngữ thường được sử dụng trong thực hành để mô tả các vùng sắc tố đậm, khu trú và được cho là có thành phần sắc tố sâu hơn.

"Nám chân sâu" là thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến trong thực hành tư vấn da tại Việt Nam để mô tả những tổn thương sắc tố khu trú, đậm màu và có vẻ nằm sâu hơn.

Biểu hiện có thể là những:, Đốm tròn nhỏ, Đốm sắc tố riêng lẻ, Cụm đốm, Màu nâu đậm, nâu xám hoặc xám

Các vùng thường được nhắc đến gồm gò má, trán và cằm.

3. Nám hỗn hợp – biểu hiện kết hợp đặc điểm của nám mảng và các vùng sắc tố sâu.

Nám hỗn hợp thường được dùng để mô tả trường hợp có nhiều kiểu sắc tố cùng tồn tại, chẳng hạn vùng sắc tố dạng mảng kết hợp với những vùng đốm sắc tố đậm hơn.

Biểu hiện có thể gồm:, 

• Các mảng nâu tương đối rộng.
• Những đốm nâu đậm xen kẽ. 
• Một số vùng có màu nâu xám. 
• Sắc tố phân bố không đồng đều.

Nám hỗn hợp thường khó đánh giá chỉ bằng quan sát thông thường vì các thành phần sắc tố có thể nằm ở những độ sâu khác nhau.

Wood's lamp có xác định chính xác độ sâu của nám không?

Đây là một trong những vấn đề quan trọng nhất đối với người làm tư vấn. Wood's lamp từ lâu được sử dụng để hỗ trợ phân loại nám. Theo cách phân loại kinh điển:

- Tăng sắc tố dưới Wood's lamp → gợi ý thành phần thượng bì.

- Không tăng cường rõ → gợi ý thành phần trung bì.

- Tăng cường không đồng nhất → gợi ý dạng hỗn hợp.

Tuy nhiên, Wood's lamp không phải phương pháp xác định độ sâu sắc tố tuyệt đối.

Một nghiên cứu so sánh Wood's lamp và dermoscopy ghi nhận mức độ phù hợp giữa hai phương pháp chỉ ở mức trung bình (Cohen's kappa = 0,534). Các tác giả cũng lưu ý rằng cả hai phương pháp đều có tính chủ quan và cần thận trọng khi diễn giải.

Các tổng quan khác cũng chỉ ra rằng kết quả Wood's lamp có thể không tương quan hoàn toàn với mô bệnh học.

Vì vậy, Wood's lamp nên được xem là công cụ hỗ trợ đánh giá, không phải "tiêu chuẩn vàng" để khẳng định độ sâu của nám.

Kết luận

Phân loại nám thượng bì – trung bì – hỗn hợp là một cách tiếp cận hữu ích để hiểu đặc điểm phân bố sắc tố và định hướng tư vấn. Tuy nhiên, đây không phải một phép phân loại tuyệt đối, đặc biệt khi chỉ dựa vào quan sát hoặc Wood's lamp.

Đối với dược sĩ, y sĩ và chuyên viên chăm sóc da, giá trị lớn nhất của việc hiểu độ sâu sắc tố là biết khi nào có thể tư vấn chăm sóc tại chỗ, khi nào cần thận trọng về kỳ vọng và khi nào nên chuyển khách hàng đến bác sĩ da liễu.

Quan trọng hơn, tư vấn nám nên chuyển từ tư duy "sản phẩm trị nám mạnh hay nhẹ" sang tư duy "đặc điểm sắc tố – hàng rào da – yếu tố kích hoạt – khả năng đáp ứng – chiến lược duy trì".

Đó mới là nền tảng của một quy trình tư vấn nám có tính chuyên môn và an toàn.