Nám da là tình trạng tăng sắc tố thường gặp, đặc biệt ở phụ nữ. Bên cạnh tia UV và ánh sáng nhìn thấy, thay đổi nội tiết tố cũng được xem là một trong những yếu tố quan trọng có thể khởi phát hoặc làm nám đậm màu hơn. Đây là lý do nám thường xuất hiện trong thai kỳ hoặc trở nên rõ rệt hơn khi sử dụng một số phương pháp điều trị bằng hormone.

Nội tiết ảnh hưởng đến nám như thế nào?

Nám hình thành khi melanocyte (tế bào hắc tố) tăng hoạt động và sản xuất nhiều melanin hơn bình thường. Melanin sau đó tích tụ tại các lớp da, tạo thành những vùng sẫm màu thường gặp ở má, trán, mũi, môi trên và cằm.

Các hormone sinh dục, đặc biệt estrogen, có thể tác động đến hoạt động của melanocyte thông qua các thụ thể hormone trên tế bào. Những tín hiệu này có thể thúc đẩy quá trình melanogenesis – quá trình sản xuất melanin, trong đó enzyme tyrosinase giữ vai trò quan trọng.

Bên cạnh estrogen, progesterone và một số tín hiệu hormone liên quan đến melanocyte cũng có thể góp phần làm tăng xu hướng tăng sắc tố ở những người có cơ địa nhạy cảm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nám không đơn thuần là bệnh lý do rối loạn nội tiết. Đây là tình trạng đa yếu tố, trong đó di truyền, hormone, tia UV, ánh sáng nhìn thấy và tình trạng viêm/kích ứng da đều có thể tham gia.

Vì sao thai kỳ dễ xuất hiện nám?

Thai kỳ là giai đoạn cơ thể có sự thay đổi mạnh về hormone. Nồng độ estrogen, progesterone và nhiều tín hiệu sinh học liên quan đến sắc tố thay đổi, khiến melanocyte có thể trở nên nhạy cảm hơn.

Vì vậy, nhiều phụ nữ xuất hiện những mảng sắc tố đối xứng trên mặt, thường tập trung ở hai bên má, trán, mũi và vùng môi trên. Tình trạng này thường được gọi là “mặt nạ thai kỳ” (chloasma/melasma of pregnancy).

Sau sinh, khi môi trường nội tiết dần ổn định, nám có thể tự cải thiện một phần. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng biến mất hoàn toàn. Việc tiếp xúc với ánh nắng và ánh sáng nhìn thấy có thể tiếp tục kích thích melanocyte, khiến sắc tố duy trì hoặc đậm màu hơn.

Thuốc nội tiết có thể làm nám đậm hơn?

Một số phương pháp sử dụng hormone có thể liên quan đến sự khởi phát hoặc gia tăng nám ở những người có cơ địa nhạy cảm.

Thuốc tránh thai nội tiết

Một số thuốc tránh thai kết hợp chứa estrogen và progestin. Sự thay đổi môi trường hormone có thể tác động đến hoạt động của melanocyte, từ đó làm nám xuất hiện hoặc rõ hơn ở một số người.

Liệu pháp hormone thay thế

Liệu pháp hormone thay thế (HRT) được sử dụng trong một số trường hợp ở giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Việc bổ sung hormone có thể ảnh hưởng đến sắc tố da và ở những người có cơ địa phù hợp, nám có thể được kích hoạt hoặc tái phát.

Tuy nhiên, không phải cứ sử dụng thuốc nội tiết là sẽ bị nám. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào cơ địa, tiền sử nám, yếu tố di truyền và mức độ tiếp xúc với ánh sáng.

Ánh sáng: yếu tố khiến nám dễ “bùng phát”

Nội tiết có thể làm melanocyte nhạy cảm hơn, nhưng ánh sáng vẫn là yếu tố rất quan trọng trong quá trình hình thành và duy trì nám.

Tia UV, đặc biệt UVA, có thể kích thích quá trình tạo melanin. Bên cạnh đó, ánh sáng nhìn thấy (visible light) cũng được nghiên cứu về vai trò trong tình trạng tăng sắc tố, đặc biệt ở những người có cơ địa nám.

Vì vậy, kiểm soát ánh sáng là một phần quan trọng trong chăm sóc làn da dễ bị nám, kể cả khi nguyên nhân khởi phát có liên quan đến thay đổi nội tiết.

Nám nội tiết có phải do “rối loạn nội tiết”?

Không nên mặc định “bị nám = rối loạn nội tiết”. Nám có thể xuất hiện trong giai đoạn hormone thay đổi sinh lý như thai kỳ mà không đồng nghĩa với một bệnh lý nội tiết.

Cách nhìn phù hợp hơn là xem nám như một tình trạng tăng sắc tố đa yếu tố, trong đó hormone có thể đóng vai trò khởi phát hoặc làm tăng độ nhạy của melanocyte, còn ánh sáng và cơ địa góp phần duy trì tình trạng sắc tố.

Kết luận

Thai kỳ và một số thuốc nội tiết có thể khởi phát hoặc làm nám đậm hơn do ảnh hưởng đến hoạt động của melanocyte và quá trình sản xuất melanin. Tuy nhiên, nội tiết chỉ là một phần của cơ chế hình thành nám. Kiểm soát tia UV, ánh sáng nhìn thấy và chăm sóc da phù hợp vẫn là những yếu tố quan trọng để hạn chế tình trạng nám trở nên rõ rệt và kéo dài.